SUPPORTERS TRUSTS

SupportersDirect

Ilk olarak Temmuz 2007’de hazırladığım ve Euroasia Sports News’te yayınlanmış Supporters’ Direct ile ilgili araştırmam aşağıda. Yapısal olarak değişen çok fazla şey olmadığı için bilgiler bugün de geçerli. Bir yönetişim modeli olarak da hızla yayılıyor Birleşik Krallık’ta. Yazının yayınlanmış orjinali burada.

SUPPORTERS’ TRUSTS

Futboldaki ticarileşme hızla artmakta ve pek çok kulüp bu süreçte Futbol A.Ş’lere dönüşmekte. Premier Lig’de yakın gelecekte hiç İngiliz takımı kalmayacağı konuşuladursun diğer ülkelerde de kulüplerin şirketleşmesi ve futbolla ilgisi olmayan kişi ve kuruluşlara satılması artık her gün karşılaştığımız haberler halini aldı. Bu hızlı dönüşüm pek cok sorunu da beraberinde getirmekte. Futbol A.S’ ler hızla ait oldukları toplumdan kopmakta ve Amerikan spor franchiselarına benzeyerek taraftar ve halktan uzaklaşmaktalar. Bu durum pek cok futbolsever tarafından hoş karşılanmasa da mevcut gidişata karşı yapılanlar yok denecek kadar az. Birleşik Krallıkta ise bu gidişata karşı çıkan ve kulüplerin gerçek sahipleri tarafından yönetilmesi gerektiğini savunan bir oluşum yavaş ama emin adımlarla gelişmekte. Supporters’ Trusts (ST) diye bilinen kurumlar aslında bizdeki taraftar derneklerinin bir benzeridir. ST hareketinin ardındaki ana felsefe kulüplerin birkaç kişi değil tüm camia tarafından yönetilmesidir. ST’ların sıradan taraftar oluşumlarından en önemli farkı toplu halde organize olmuş olmaları, kuruluş amaçları, organizasyonel yapıları ve dayanışmalarıdır. Bu farkların çoğunun oluşmasının ardındaki en önemli kurum ise hükümet inisiyatifi ile kurulmuş ancak yönetsel açıdan bağımsız bir kurum olan Supporters’ Direct (SD) olarak gösterilebilir.

SUPPORTERS’ DIRECT

Supporters’ Direct kaynaklarının büyük çoğunluğu bizdeki GSGM’nin Birleşik Krallıktaki benzeri kurumlar olan Sport England ve Sport Scotland tarafından sağlanan, yönetsel bağımsızlığa sahip bir kuruluştur. Ana amacı, tüm ülkede ST’lerin kurulması, taraftarların kulüplerde daha fazla söz sahibi olması ve kulüp hisselerinin ST’ler tarafından alınarak kulüplerin taraftarlar tarafından yönetilmesini sağlamaktır. İdeal amaç kulübün tam kontrolünü elde etmek olmasına rağmen elde edilecek azınlık hisseleriyle de taraftarın kulüpte daha etkin söz sahibi olması mümkün olacaktır. SD, ST’lerin yönetimine hiçbir şekilde müdahale etmemekle birlikte onlara danışmanlık hizmeti vermekte ve organize olmalarına destek olmaktadır. Koordinasyon, eşgüdüm ve bilgi aktarımı işlevini üstlenen bu kurum maddi destekten çok ihtiyaç duyulan kritik konularda stratejik hizmet sağlamaktadır. SD’ nin burada üstlendiği kritik rol sivil toplum kuruluşları olan ST’lerin harekete geçmesinde itici güç görevi görmektedir.

İşleyiş

Bazı prensipler çerçevesinde çalışan SD, her taraftar grubu ile çalışmamaktadır. Grubun demokratik bir yapıya sahip olması, katılımın kolay ve herkese açık olması, temsil gücü yüksek ve devamlılık arz etmesi gibi hususlar öncelikle göz önünde bulundurulan konulardır. SD’ler taraftar gruplarına genel olarak aşağıdaki konularda destek sağlamaktadırlar.

  • Mevcut ST’ler arasında en iyi uygulamaların tespiti ve yaygınlaştırılması
  • Ortak toplantılar düzenleyerek karşılıklı fikir alışverişinin ve yardımlaşmanın desteklenmesi
  • Medya kampanyaları ile ilgili destek sağlanması
  • Gerekli durumlarda ilgili kişi/kuruluşlar ile irtibat kurulması
  • Düzenlenecek umumi toplantılar için uygun konuşmacıların bulunması
  • Hukuki ve finansal danışmanlık hizmeti vermek
  • Düzenli brifing ve uygulamalı seminerler ile güncel gelişmelerin üyelere aktarılması
  • ST çalışanları ve Yönetim Kurulu üyeleri için konferans ve eğitim seminerleri düzenlenmesi
  • Postalama, umumi toplantıların organizasyonu gibi kuruluş aşamasındaki bazı masraflara katkı sağlanması

Yaratılan sinerjiyle ST’ler hızla yayılmış ve kulüplerde etkinliklerini her gecen gün arttırmaktalar. Şu an için Premier League kulüpleri üzerinde etkinlik sağlanamamış olmasına karşın alt liglerde pek çok ST etkin duruma gelmiştir.

Gelişim

Supporters’ Trust’lar ve ardından da 2001 yılında Supporters’ Direct’ in (Hükümet tarafından kurulmuş ve desteklenen, ST’lerin organizasyonu, eğitimi, gelişimi ve sorunları ile ilgili çalışan bağımsız bir kurum) kurulmasıyla gelişen bu hareket Birleşik Krallıkta 100’ün üzerinde kulübe yayılarak etkinliğini arttırmaktadır. Su anda bu oluşum İngiltere alt liglerinde 5 (Football League) profesyonel kulübün kontrolünü tamamıyla ele geçirmiş, 39 kulübün yönetim kuruluna temsilcilerini sokmayı başarmış ve 61 kulüpte de ST’lerin hissesi bulunmakta. ST’lerin üye sayısı da her yıl hızla artmış ve toplam üye sayısı 2006 itibari ile 100.000’i aşmıştır. ST’ler 2001 yılından bugüne kadarki kısa sayılabilecek donemde 13 kulübün iflastan kurtulmasını sağlayarak önemli bir basari elde etmişlerdir. Kurulusundan beri futbola £10m kaynak aktaran bu vakıflar doğrudan maddi kaynak sağlamanın dışında yerel halkı harekete geçirmek ve yerel şirketler/is adamlarının dikkatini kulübe çekmek yoluyla kulüplerin zor dönemlerinde dış kaynak bulunması konularında da önemli katkı sağlamışlardır.

Organizasyonel Yapı

Supporters’ Trust’lar yapı olarak kısaca IPS (Industrial and Provident Societies) olarak adlandırılan yapılanma modeli ile örgütlenmişlerdir. Bizdeki kooperatif modeline benzeyen bu kurumsal kimlik kar amaçsız örgütlere demokrasi ve şeffaflık getiren yapısı sebebiyle tercih edilmektedir (State of the Game 2006). 16 yaşını doldurmuş herkes sembolik £1 karşılığı bu oluşuma üye olabilmekte ve katkıları ne olursa olsun kişi başı bir oy prensibi uygulanmaktadır. SD, uzmanlara IPS’in sağladığı genel çerçevenin dışında ST’lerin ihtiyaçlarına cevap verecek bir örnek tüzük (Model Rules for a Football Community Mutual) hazırlatmıştır. SD, ST’lere yapılarını belirlerken bu çalışmayı kendilerine örnek almalarını tavsiye etmiştir. Tavsiye edilen model zorunluluk olarak getirilmiş olmamasına karşın şu anda tüm ST’ler tarafından kullanılmaktadır. Özellikle yönetsel ve finansal esneklik konusunda bazı sıkıntılar getiren bu yapılanma bicimi şu an için genel kabul görmüş olmasına karşın daha etkin bir model arayışı sürmektedir. Modelin eksik yönleri tekrar değerlendirilerek spora özel yeni bir kurumsal yapılanma arayışı SD’nin sürekli olarak üzerinde durduğu kritik konulardan bir diğeridir.

Avrupa’da Yayılma

ST’nin Birleşik Krallıktaki başarısı UEFA ve AB’nin de ilgisini çekmiş ve bu modele desteklerini açıkça belirtmişlerdir. AB’nin Avrupa Sporu Bağımsız Gözden Geçirme Raporunda ST hareketinin tüm Avrupa’ ya yayılabilirliğinin araştırılması önerilmiştir. Kulüplerin gerçek sahipleri tarafından yönetilmesini açıkça destekleyen UEFA da, Avrupa çapında bir fizibilite çalışmasını yürütmesi için SD’ye kaynak aktarmıştır. Önümüzdeki günlerde başlaması planlanan projede taraftarlar tarafından yönetilen kulüpler fikrinin Avrupa’ya yayılabilirliği araştırılacaktır. Bunun yapılabilir olduğunun görülmesi halinde ST’lerin tüm Avrupa’ya yayılması için yeni projelerin AB ve UEFA desteğinde yürütülmesi planlanmakta. Avrupa’ya yayılmada karşılaşılacak önemli sorunların başında farklı ülkelerdeki farklı sosyal ve hukuki yapılar gelmektedir. Kulüpler Avrupa’nın pek cok ülkesinde İngiltere’dekinin aksine bizdeki dernek yapısına benzer şekilde yapılanmışlardır. Ancak bu durumda da aslında taraftarlara cok fazla söz hakki verilmemektedir. Diğer Avrupa ülkelerinde hisselerin kime ait olduğu sorusunun yerini derneğin yapısının ne kadar demokratik, katılımcı ve şeffaf olduğu almaktadır. Tıpkı bizdeki gibi Avrupa’da da pek cok kulüp dernek statüsünde olmasına rağmen camialar tarafından değil ayrıcalıklı bir zümre tarafından yönetilmekte. Bu ülkelerde hisseleri ele geçirmenin yerine kulüplerin demokratikleşmesi ve sosyal amaçlar doğrultusunda kurulmuş profesyonel bir yapıda yönetilmesi ana amaç olmuştur. Bu ülkelerde kulüplerin demokratikleşmesi ve sektörün ihtiyaçlarına cevap verebilecek kar amaçsız efektif bir şirket modelinin oluşturulmasıyla ST hareketinin hızla yayılması mümkün olacaktır. Aslında sosyal, demokratik ve profesyonel yönetimin bir arada uygulanabilirliği Real Madrid ve Barcelona örnekleri ile fiilen kanıtlanmış durumda. Taraftar aidiyeti modeli başarılı örnekler vermeye devam ettikçe ve AB ile UEFA’nın desteğini arkasına aldığı surece aşırı ticarileşmeye alternatif bir yönetişim modeli olarak var olmaya devam edecektir.

Kaynaklar:

http://www.supporters-direct.org

http://www.football-research.bbk.ac.uk

Reklamlar

Yorumlarınızı paylaşın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s